Blogak.com

Create a new blog   Log in to your blog

2015/04/23 08:45:23.923949 GMT+2

Hizkuntza antropologia emakumeen esku?

Euskal soziolinguistikan orain arte ikuspegi soziologikoa izan da nagusi, ikuspegi psikologikoa ere landu da (burura datorkit Joxpi Irastortzaren doktore tesia, adibidez). Eta, azken aldion, ikuspegi antropologikoa ere lantzen hasi da gurean (hizkuntza antropologiaren alorretik).

Baina gauza bitxi bat gertatzen ari da (edo sumatzen ari naiz). Ikuspegi soziologikoan gaur eta hemen gizonezkoak dira nagusi: Txillardegi eta Txepetx, baina baita Xabier Erize, Iñaki Martinez de Luna, Mikel Zalbide, … Ikuspegi antropologikoan, ordea, emakumezkoak: Jone Miren Hernandez (esate baterako, hau), Paula Kasares (eta bere tesi gomendagarria), Miren Artetxe edo Maite Quintanilla Bat aldizkariaren 92-93 zenbakietan, …  

 

Zergatik ote? 

Posted by: garaigoikoa.2015/04/23 08:45:23.923949 GMT+2
Tags: soziologia emakumeak feminismoa antropologia hizkuntza sl soziolinguistika | Permalink | Comments (0) | References (0)

2015/04/20 09:05:21.583558 GMT+2

Bizkaiera Batua

Estandarizatutako edozein hizkuntza (hizkera?) asmatua da berez. Beste kontu bat da erabileraren poderioz “naturalizatu” den ala ez. Baina, berez, “laborategiko” hizkerak izan dira noizbait estandar guztiak.

 

Gurean ere hala da. Euskara batua asmatu eta oraindik eraikitzen ari gara hala nola. Mugak muga eta zailtasunak zailtasun, batua ia inork ez du zalantzan jartzen.

 

Bizkai aldean ahozko hizkeretatik batuara aldea dago (baina ez amildegia batzuek sinetsarazi nahi diguten bezala). Hori dela eta, batzuek “dakigunetik ez dakigunera” leloa bere eginez, tarteko helmuga jarri dute: Bizkaiera Batua izenekoa (ez nahastu, ez da batuan ari garela berba egin, osterantzean, domeka eta tankerakoak erabiltzea, beste zerbait baizik).

Komunikabideetan erabiltzen da (Bizkaia irratia edo Bizkaie agerkaria, toki komunikabideetan, …), literaturan ere (Labayrukoen liburuak adibidez), irakatsi egiten da (helduei eta zenbait ikastolatan, Begoñazpi kasurako), erakunde batzuek erabiltzen dute (Mungia edo Galdakaoko udalak adibidez), erlijio kultuan ere erabiltzen da, hiztegiak daude eta abar.

 

Baina … benetan merezi du? Dakigunetik ez dakigunera egin behar badugu bidaia, zergatik Derion erabiltzen den “deure” forma “dabe” dela ikasi behar dugu “dute” formara heltzeko? Hori da erdibidea?

 

Eta gure hizkeren artean dauden ezberdintasunak kontuan hartuta, zergatik ez pasa Derioko berbakeratik Txorierri batuara, handik bizkaiera batuara azkenean euskara batuara heltzeko?

 

Eta, azkenik, zertan nabil ni honetaz berbaz? Lagun batek behin esan zuen moduan, hauen gainean eztabaidatzen jardutea etxea bonbardatzen ari direnean hormen koloreaz eztabaidatzea bezalakoa da. Alfer-lana, alegia.

Posted by: garaigoikoa.2015/04/20 09:05:21.583558 GMT+2
Tags: soziologia batua bizkaiera dazientziat hizkuntza sl soziolinguistika | Permalink | Comments (0) | References (0)

2015/04/16 09:00:26.579533 GMT+2

Lainomendi

Arnasgune funtzionalak inoiz aipatu ditut blogean, baita bide batezko euskalgintza ere. Inoiz inork adibideak eskatu dizkit. Ez da konstruktu teorikoa eta, beraz, adibideak badira. Eta gaur bat hona dakart: Lainomendi.

 

Orain dela 25 urte jaio zen Derion Lainomendi dantza taldea. Hasieran euskara elkarte izateko bokazioarekin, baina ez zuen helburua lortu. Hala ere, agian garrantzitsuagoak diren zereginak bete ditu.

 

Izan ere, dantzak euskaraz irakasteaz gain (orain dela 25 urte Derion!), era horizontalean (adinkideen artean) euskara praktikatzeko gune bilakatu da. Eta hazi horretatik jaio dira Derion azken urteotan euskaraz aritzen diren koadrillak.

Eta hazi horretatik, hein handi batean, Tximintx euskara elkartea ere jaio zen (eta Lainomendik elikatu du elkartea).

 

25 urte egin dituzte eta hori ospatzeko hilero ospakizun bat egingo dute 2015ean. Baina potoloena orain, apirilean. Zorionak Lainomendi! Urte askotarako!

lainomendi_25urte

Posted by: garaigoikoa.2015/04/16 09:00:26.579533 GMT+2
Tags: lainomendi soziolinguistika hizkuntza soziologia sl | Permalink | Comments (0) | References (0)

2015/04/13 10:30:4.037800 GMT+2

Euskal filologia ikasketak

Zer ikastera joaten dira 18 urteko gazterik euskaltzaleenak? Ba, ez dago jakiterik, baina ez dut uste Euskal filologia ikastera doazela esatea erantzun egokitik urrun dagoen, ez dut uste asko erratuko naizenik. Hor daukagula harrobia, hain zuzen ere.

Eta zer ikasten dute han? Beharrezkoak diren kontuak jakina, literatura klasikoa, hiztegiak, gramatika kontuak eta abar. Soziolinguistika arloan esango genukeen modura, corpus plangintzari lotutakoak.

 

Baina … nire zalantza hau da: ikasle horiek hizkuntzaren (hiztunon!) etorkizunarekin kezkatuta eman zuten izena? Eta baiezkoa bada, zer ikasten dute antropologiaz, soziologiaz, hizkuntzen jendarte dimentsioaz? Uste dut inoiz eztabaida horri oratuko beharko diogula komunitate modura ...

Posted by: garaigoikoa.2015/04/13 10:30:4.037800 GMT+2
Tags: filologia sl soziolinguistika hizkuntza soziologiaeuskal | Permalink | Comments (3) | References (0)

2015/04/08 09:32:30.360272 GMT+2

KZjaia3

Aurreko bietan bezala, hirugarren Kazetaritza Zientifikoaren jaian hartu dut parte. Eskerrak eman nahi dizkiot Koldo Garciari (@koldotxu) hain prestu eta hain gogotsu ibiltzeagatik anfitroiarena egiten. Animoak txo!

 

Honako artikulu hauekin egin dut dantza jaian (laburpenak Koldotxurenak):

 

1. Chloroflexi, askotarikoak eta beraien artean ezberdinak diren bakterioak "Plangintzen balorazio soziolinguistikoa (i)" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) enpresetako euskara planei buruz ari zaigu. Plangintza mota ezberdinak azaltzen dizkigu eta euskara enpresa munduan nola txertatu daitekeen galdetzen du.

 

 

2. Nitrospirae, nahiko ezezagunak diren bakterioak “Plangintzen balorazio soziolinguistikoa (ii)” ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) aurreko ekarpenaren jarraipena egiten digu. Ebaluazio soziolinguistikoaren dimentsio makrosozialan sakontzen du hainbat alderdi azalduz: enpresetan euskaraz aritzera behartuta ez egotea, badirudiela gizarteak ez diola hainbesteko garrantzirik ematen, diru-laguntzak eta enpresen errekonozimendua.

 

3. Amoebozoa, protozo ameboide talde nagusia "Plangintzen balorazio soziolinguistikoa (iii)" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) enpresetan euskararen lekua aztertzen jarraitzen du. Sortako kapitulu honetan gizartearen dimentsio mikrosoziala du hizpide. Barneratzen dituen hiru egoera azaltzen dizkigu: solaskideen ageriko gaitasuna, lankide zein bezeroei begira identifikazioa erreztuz; harremanen trinkotasuna, harreman-sareen garrantzia; eta hauta egiteko ahalmena, ordezkarien hizkuntza trebeziaz. Azkenik liderren formakuntza ekartzen digu.

 

 

4. Percolozoa, kolorerik ez duten eta transformatu daitezkeen protistak "Plangintzen balorazio soziolinguistikoa (eta IV)" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) bere ekarpen sortaren azken atala dakarkigu. Honetan norbanakoen mailan kokatzen diren gaiak azaltzen dizkigu: gaitasun erlatiboa, beste erakunde baten eskuetan gelditzen dena; motibazioa, ezezagun handi hori; eta komunikazioa. Azkenik lan arloan euskara-normalizazio planei buruz gogoeta egiten digu.

 

 

5. Ascomycota, onddo-talde ugariena eta bereizgarria den egitura dutena "Hizkuntza komunitatea" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) hizkuntza komunitatea definitzeko dauden zailtasunak azaltzen dizkigu, Maddi Juaristiren Prezi aurkezpen eta guzti. Gaia hainbat jakintza-arlotan landu bada ere komunitatearen definizioa zaila da, oinarriak zeintzuk diren ebaztea zaila baita. Ondorioz hizketa komunitatea eta praktika komunitatea kontzeptuak sortu dira.

 

 

6. Bryozoa, lofoforo deitutako berezko egitura duten 1000 bat espezie urtar "Normalizazioa" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) Normalizazio kontzeptuari buruzko hausnarketa dakarkigu. Nork eta noiz hedatu zuen aurkeztu ostean eta hitzaren arrakasta azaldu ostean, gaur egun balio ote duen galdetzen du. Hizkuntza aniztasunak hizkuntza-nazio kontzeptua kolokan jarri duela deritzo eta, normalizazio hitza oraindik erabiltzen bada ere berak erabiltzeari utzi diola.

 

 

7. Gastrotricha, urtarrak diren zizare itxurako animalia mikroskopikoak, 700 bat espezie, "Galdera" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) hausnarketarako ekarpena egin digu. Lagun batek galdera potoloa bota dio eta erantzun argirik ez zuenez hor eta han erantzun bila ibili da. Baina ezer argirik ez duenez aurkitu gure iritzia eskatu digu. Zeri buruz? Horretarako irakurri beharko duzu!

 

8. Phoronida, lofoforoa erabilita jaten duten animalia itsastarrak, 10 espezie inguru, "Nola txertatu genero-ikuspegia hizkuntza-politikan? (1)" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) genero-ikuspegia hizkuntza-politikan txertatzeari buruzko G. Oruesagasti, J. Arakistain eta A. Otaegik idatzitako artikulua laburtu digu. 5 puntu nabarmentzen dizkigu eta bakoitzari buruzko gogoeta: euskalduntze-prozesuetan emakumeen presentzia handitu bada ere ez da ezagutza-datuetan islatzen; hizkuntzaren transmisio amatiarra; emakumeen bidezko transmisioa; sozializazio-prozesuak hizkuntzaren erabileran duen eragina; eta nerabeen harremanen eragina hizkuntzaren erabileran.

 

 

9. (+)ssRNA birusak harizpi bakarreko RNAz osatutako birusak eta DNA aurrera kopiatzen dutenak, katarroaren birusa adibidez, "Nola txertatu genero-ikuspegia hizkuntza-politikan? (2)" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) genero ikuspegia eta hizkuntza politika uztartzen jarraitzen du. Oraingoan, Goizargi Oruesagasti, Joana Arakistain eta Aizpea Otaegiren lanetik beste bost ondorio laburtzen dizkigu: gelaz kanpoko jardueretan nola eragin; emakumeek bete ohi dituzten lanen aitortza, euskaldunagoak baitira; emakume euskaldunen ahalduntzen handiagoa; euskalgintzan emakumea protagonista ere izan behar du; eta feminismo eta euskalgintzaren arteko elkarlana.

 

 

10. Limousin, Frantziar jatorriko haragirako arraza "Ama hizkuntza" ekarpenarentzat. Txerra Rodriguezek (@garaigoikoa) Ama hizkuntza kontzeptuari buruz dituen dudak ekartzen dizkigu, Paula Kasaresen tesiko hitzak hartuta. Eta horretatik abiatuta gogoetarako galderak uzten dizkigu.

 

Posted by: garaigoikoa.2015/04/08 09:32:30.360272 GMT+2
Tags: kzjaia3 soziolinguistika hizkuntza soziologia sl | Permalink | Comments (0) | References (0)

2015/04/06 20:23:41.784462 GMT+2

Euskaldun izatea hautu bat da

Aurreko igandean elkarrizketatu ninduten Berria egunkarian, Korrikaren harira.

Hona hemen elkarrizketa:

19. Korrika. Txerra Rodriguez. Soziolinguista

«Euskalduna izatea hautu bat da; gune urbanoetan, gehiago»

Euskara tradizioaren eta iraganaren zenbait konturekin lotzea ez du egoki ikusten Rodriguezek; euskalgintzan «beste bide batzuk» lantzearen aldekoa da, «inori ezer eskatu barik» pausoak emanda.
Hizkuntza soziologia du ogibide Txerra Rodriguezek (Bilbo, 1978), urteak eman baititu euskara teknikari Emun enpresan, baina zaletasun eta pasio ere badu. Soziolinguistika gaiak hizpide dituen blog bat kudeatzen du, Garaigoikoa izenekoa; han plazaratzen dituen iritziak sarri aldentzen dira euskararen berreskurapenaren inguruko diskurtso ofizialetatik.

«Euskara Bilbon salbatuko da edo ez da salbatuko», esan zuen Ramon Saizarbitoriak. Ados al zaude horrekin?

Ez dakit ados nagoen edo ez, baina uste dut baieztapen horri ñabardura batzuk egin behar zaizkiola; izan ere, Bilbori itxaroten badiogu euskararen salbazioa ikusteko, seguru asko hilik egongo gara ordurako. Asko hitz egiten da euskararen arnasguneei buruz, eta uste dut gune horiek garatu behar direla, baina, nire ustez, herri koskorragoetan ere jarri behar da indarra: Durango, Gernika, Zornotza eta abar, Bizkaikoak aipatzearren. Nik hor ikusten dut, ez dakit salbazioa, baina bai aurrera begirako garapenerako bidea.

EH Bilduk duela gutxi antolatutako jardunaldian nahiko pesimista agertu zinen Bilboren euskalduntzeaz, datozen bizpahiru hamarkadetan behintzat.

Nik neure burua oso baikortzat daukat; bestela, ez nintzateke euskara teknikari izango, baina uste dut gauzak zientziaren ikuspegietatik aztertu behar direla. Eta, horren argitara, Bilbo 25 urte barru ez da euskalduna izango, argi eta garbi. Behintzat, «euskalduna izatea» esaten dugunean euskararen erabilera handi samarra izango duen hiriburua izatea ulertzen badugu. Nik uste dut 25 urte barru euskaldun gehiagok euskara erabiliko dutela gaur egun baino esparru gehiagotan, baldin eta gauzak ondo egiten baditugu.

Eta zer da gauzak ondo egitea?

Gustatuko litzaidake jakitea. Sentsazioa dut euskalgintzakook orain arte oso monolitiko jokatu dugula. Gauden lekura iristeko, orain arte gauza askok balio izan digute, eta etorkizunean ere balioko digute: identitatearen auzia, nazio ikuspegia eta abar. Baina bestelako bide batzuk ere landu behar ditugu. Bilbon, eta beste leku askotan ere, pauso batzuk eman ditzakegu, geure kabuz, inori ezer eskatu barik eta inoren zain egon barik. Orduan, eman ditzagun pauso horiek beste harrotasun eta beste duintasun batekin.

Datuen arabera, Bilbon euren burua euskalduntzat jotzen dutenak erdiak baino gehiago dira, %52. Ez du ematen datu horiek bat datozenik eguneroko errealitatearekin.

Ez naiz hasiko zalantzan jartzen erabiltzen ditugun datu estatistikoak, baina neurri batean bai, zalantzan jartzen ditut. Zuk aipatutakoa datu aitortua da, eta hor askotan pertzepzioaren araberako kontu batzuk sartzen dira: oraindik itzal handiagokoa da zeure burua euskalduntzat jotzea, euskalduna izatea zer den ere ez dute denek berdin ikusten, eta horrek inkestak horretara makurtzen ditu, baina belarria jartzea besterik ez dago konturatzeko Bilbo ez dela hiri euskalduna. Erabilera handitu da azken hamar urtean, baina oraindik oso txikerra da, eta ezagutza datuak ere tentuz hartu beharko genituzke.

Lehen aipatutako jardunaldian euskalduntasun urbanoaz aritu zineten. Ba al du ezaugarri berezirik hiriburu batean edo ingurune urbano batean euskaldun izateak?

Nik uste dut, ez soilki gune urbanoetan, baina gune urbanoetan bereziki, euskaldun izateak eskatzen duela zer edo zer. Oro har, Euskal Herrian, euskaldun izatea hautu bat da, baina gune urbanoetan are gehiago. Ez da ingurunera egokitzeko egindako zerbait, kontrakoa baizik. Batzuetan badirudi euskalduntasuna oso gauza jakinekin lotzen dela, folklorekeriarekin, berba zantar bat erabiltzearren. Bada garaia horrekin apurtzeko eta mito batzuk botatzeko.

Adibidez?

Adibidez, euskara Europako hizkuntzarik zaharrena dela dioen mito hori. Sentitzen dut, baina ez. Oso erromantikoa izango da, baina ez da egia, datuek erakusten dutenez. Euskara, zerbait bada, Europako hizkuntzarik modernoena da. Neu zurekin erabiltzen ari naizen berben %70 ezingo nituzke nire amamarekin erabili. Gurea hizkuntza modernoa da, duela 40 urtetik hona egunero sortzen, birsortzen, apurtzen eta berriro eraikitzen ari garena.

BERRIAri emandako elkarrizketan, Bilbon lehentasuna «umeak, gazteak eta gurasoak» zirela esan zuen Sabin Anuzita Bilboko Euskara zinegotziak, eta, kaleko erabilera sustatzeko ere programa batzuk ezarri arren, bermea «etxean egiten dena» dela. Ados al zaude?

Nik ere oso garbi daukat euskararen etorkizuna etxean dagoela, baina gaur egungo mundua ez da duela ehun urtekoa, eta kalea ere, zelanbait, etxea da. Etxean transmisio egokia bultzatzen duten gurasoek euskara aberats eta jatorra, D ereduan matrikulazioa eta aldeko bestelako faktoreak izanik ere, halako batean gaztetxoak erabaki bat hartu beharko du bere bizitzan: euskaraz egingo dut edo ez? Erabaki horretan etxeak pisua edukiko du, baina askoz pisu handiago beste gauza batzuek. Kaleak, esaterako, eta kalea diodanean etxea ez den hori guztia esan nahi dut: inguruko lagunak, hedabideak, kultur mundua, are administrazioa eta lan mundua ere.

Korrika Bilbon amaituko da. Euskararen aldeko ekitaldi erraldoiek kontzientzia pizteko edo kontzientzia txarra baretzeko balio al dute?

Nik bereiziko nituzke Korrika eta masifikazioaren aldeko apustua egiten duten beste ekitaldi batzuk, oso desberdinak direlako. Korrikak badu gauza inportante bat, herririk herri egiten dela, eta herrietan egiten den lan horrek fruituak ekar ditzake. Ez dakit kontzientziak suspertzeko balio duen, eta seguru asko baten bati kontzientzia txarra lasaitzeko balioko dio, baina euskararen aldeko lanean ari garen guztioi indar ziztada bat ematen digu.

Posted by: garaigoikoa.2015/04/06 20:23:41.784462 GMT+2
Tags: soziologia berria soziolinguistika hizkuntza sl korrika | Permalink | Comments (0) | References (0)

2015/03/25 08:51:8.699232 GMT+1

Aiputegia (ii)

Lorea Agirre:

Gaur egun euskaldun izatea ez da berezkotasunez ematen, eraikuntza kontziente bat da, aukera kontziente bat, besteak beste eten zulo eta errebueltaz jositako ginkana baten antza duelako euskaraz bizitzeak.

 

Lionel Joly:

Euskararen erabileraren giltza arrazoian baino, emozioen eta sentipenetan legoke.

Maite Quintanilla:

Euskararen erabileran pausoak emateko bi bide ditugula uste dut (elkarren alboan egin daitezkeenak). Bata, gazte ororen kontzientziak euskararen alde aktibatzea eta bestea, poliki-poliki erreferente eta bizipenen bitartez euskara hegemoniko bilakatzea gunez gune.

 

Eduardo Apodaka:

Hizkuntza-praktika aldatzea ez da soilik kode bat aldatzea, jokaera aldatzea eta horrekin batera kasu askotan “pertsonaren disposizioak” aldatzea.

 

Josu Amezaga:

Noraino har dezakegu absolututzat lurralde fisikoari lotutako zonalde euskaldunen eta zonalde erdaldunen arteko bereizketa?

Posted by: garaigoikoa.2015/03/25 08:51:8.699232 GMT+1
Tags: soziologia aiputegia hizkuntza sl aipuak soziolinguistika | Permalink | Comments (0) | References (0)

2015/03/23 08:48:39.053760 GMT+1

Ama hizkuntza

Otsailean izaten da ama-hizkuntzaren nazioarteko eguna. Niri betidanik belarrian min egin dit honako termino honek. Ander Bolibarrek, ordea, dokumentu bat helarazi zidan twitter bidez egunean bertan. Amets Arzallusena da, azken Korrikan (18an) irakurritakoa: Ama hizkuntza.

 

Hala ere, ez nau asetzen, ez nau betetzen. Eta, gainera, Paula Kasaresek bere doktore tesian honakoak esaten ditu ama-hizkuntzari buruz:

 

“Hiztunaren eta hizkuntzaren arteko harremana sortzez ezarririk ez badago, hiztunak mintzairarekin duen lotura egunerokoan eratzen eta berreratzen ahal badu eta bere mintzaira gaitasuna, atxikimendua, ideiak eta hautuak bizitza aurrera joan ahala motibazio, harreman sare, gizarte aukera nahiz bertze aldagairen baten aldaketarekin batera alda badaitezke, orduan ama hizkuntza kontzeptuak, euskal soziolinguistikaren harroinetako bat izan denak, zertarako balio digu?”.

Beraz, “Ama edo lehen hizkuntza izateak ez dakar per ser mintzaira hori hiztunaren bizitzan nagusia izatea, ez ohikoena edo usuena, ez eta maiteena edo nahiena ere edo hiztunak seme-alabekin solasteko haututako lukeena izatea. Ama hizkuntza ez da kontzeptu zehatza, ez eta eragingarria ere hiztunen bilakabidea aztertzeko”.

Metafora da ama-hizkuntza, baina nire ustez gaur egun balio ez diguna. Eta balio ez badigu, zertarako erabili? Zergatik ez erabili besteren bat?

Posted by: garaigoikoa.2015/03/23 08:48:39.053760 GMT+1
Tags: ama-hizkuntza soziologia kzjaia3 hizkuntza sl soziolinguistika | Permalink | Comments (0) | References (0)

2015/03/20 13:44:16.830399 GMT+1

Erabilera arauak aldatzen ari dira

Originala jakin.eus-en.

Hizkuntza hiztunok egunero aldatu, sortu, katramilatu, traskildu, manipulatu, limurtu, zimurtu, eraldatu, murtxikatu, zukutu, marruskatu, estutu, zabaldu eta biziarazi egiten dugu. Hizkuntza metafora saldo bat baino ez da, mendetatik datozenak batzuk eta gaur egun sortutakoak beste batzuk. Hiztunok mendez mende erabili, modan jarri, deserabili, asmatu, batu eta artefakturik ederrena eta miresgarriena sortzen ari gara: hizkuntza. Lagun hizkuntzalari batek behin esan zidan moduan, hizkuntzalaritza zientzia puruz mozorrotu arren, soziala da edo ez da.

Hiztunon bultzada barik hizkuntza ez da ezer, hiztunon berritasunik gabe hizkuntza ez da aurrera joaten. Eta berritasunak sortzen dira noiznahi, nonahi. Hizkuntza, interakziorik gabe, berben segida fosildua baino ez da, hizkien batuketa ordenatu eta perfektua akaso, baina zentzurik gabekoa erabat.

Hiztunon eskuz datoz aldaketak hizkuntzetara, esan dudan legez. Eta horren erakusgarri Bat aldizkariaren 91. zenbakian Josu Ozaitak plazaratu duen artikulua. Ikuspuntu antropologiko batetik aztertu du hitanoaren erabilera Tolosaldeko gazteen artean. Eta ondorio esanguratsuak eta interesgarriak zirriborratu ditu.

Hitanoaren erabilera aldatzen ari da Tolosaldean gazteen artean. Hori ondorioztatu du Ozaitak. Izan ere, hitanoa gero eta gehiago erabiltzen da berdintasunezko arau baten modura. Hitanoa darabilten gazteek ez dituzte usadiozko arauak betetzen praktikan. Horren harira, noka desagertzen ari da eta hikatzaile berriek tokaz egiten dute parean dutena neska izan arren (neska-neska edo mutil-neska elkarrizketetan). Eztabaidatzekoa da, hala ere, horrek benetako parekidetasun eredua dakarren ala ez, baina horri ez diot oratu nahi oraingoan.

Beste berrikuntza bat egiten zait niri adierazgarriagoa. Tolosaldeko herri txikietan hitanoaren belaunez belauneko sozializazioak indarra izan du eta du. Herri handiagoetan, ostera, salbuespenak salbuespen, ez (Tolosa, Ibarra eta Villabona aipatzen ditu egileak). Baina herri horietako gazte batzuek hitanoa erabiltzeko urratsa egin dute, etxean jaso ez arren (eskolan irakasten den hitanoaz ere luze egiten dute berba gazteek ikerketan, baina horren inguruko argibideak nahi dituenak jo dezala artikulu originalera).

Berritasuna dakar horrek. Etxean ikasi ez, eskolan ia-ia ikasi ez, eta kalean eta arian-arian ikasi dute (gehienek gaitasun mugatua dutela aitortu arren). Hala ere, interesgarria da gazte horiek zergatik egin duten hitanoaren aldeko hautua. Irakur ditzagun horietako gazte baten berbak:

Ni oain dela gutxi hasi naizela hika hitz eitten, oain kontuatze naiz nik hika erabiltzen detela funtzio bat bilatzen diotelako, informaltasun toke hoi... ni ez naiz hasi hika hitz eitten galdu ingoalako. (Aitzol. 19 urte. Tolosa)

Informaltasun bila jo du gazte horrek hitanora (eta egileak iradokitzen du besteek ere arrazoi horregatik jo dutela). Bizkaiko zonalde batzuetan (Txorierrin, Bilbon edo Uribe Kostan bat baino gehiago ezagutzen dut nik), etxetik erdaldun izan diren batzuek euskalkia ikasi eta egunerokoan normal antzean erabiltzen dute, aldeak alde (nik dakidala inork ez du neurtu zenbat diren, zer esparrutan erabiltzen duten eta zergatik jo duten horretara).

Neurtu eta ikertu ez arren, nik uste dut gehienek Aitzol horrek (izena asmatua da) barruntatzen zuen informaltasun ukitu horren bila jo dutela euskalkira. Txisparen bila, gatz eta piperraren bila, indar konnotatiboaren bila, hurbiltasunaren bila. Hitanora edo euskalkira.

Baina, mesedez eta arren: itsutu barik. Euskalkiak (bizirik dagoen tokian, beti ere) bere espazioak ditu, estandarrak bereak dituen modu berean. Biak ditugu makulu, biak beharrezko, biak etorkizun. Euskara batu kaletarraren esperimentu erraldoian probetekin olgetan jardun behar dugu, elementuak nahastuz, berritasunak zabalduz, saiakerak eginez eta hanka sartuz. Orain eta gero.

Posted by: garaigoikoa.2015/03/20 13:44:16.830399 GMT+1
Tags: jakin soziolinguistika hizkuntza soziologia sl | Permalink | Comments (0) | References (0)

2015/03/16 09:00:5.876420 GMT+1

Nola txertatu genero-ikuspegia hizkuntza-politikan? (2)

Bat 92-93 zenbakian Goizargi Oruesagasti, Joana Arakistain eta Aizpea Otaegi aritu dira honen inguruan. Ondorioak laburtu ditut nik. Lehen ondorioak hemen.

 

6. Gelaz kanpoko jardueretan ere hizkuntza eta generoa lotuta doaz.

 

Eragiteko garaian bi helburu izan ahal ditugu: euskaldunenak izan daitezkeen aisialdi-jardueren feminizazioari aurre egin eta mutilak erakartzeko estrategiak lantzea edo kirola bezalako eremuak euskalduntzeko estrategiak indartzea.

 

7. Lan-munduan emakumeek bete ohi dituzten lanbideetan euskararen eskaera eta erabilera altuagoa da.

 

Euskara eta berdintasuna sustatzeari begira, emakumeek profesional onak izateko egiten duten ahalegina aitortzea baliagarria izan daiteke.

 

8. Emakume euskalduna izateak boteretze handiagoa eskatzen du euskararen periferian.

 

Euskal hiztunen jabetze, ahalduntze eta boteretze prozesuak sustatzeko ekimenak behar ditugu, genero-ikuspegia kontuan hartuko dutenak eta hizkuntzaren auzia zein generoarena botere-harremanen dinamikan ondo kokatzen lagunduko digutenak.

 

9. Euskalgintza ez da salbuespena.

 

Euskararen inguruan lanean dabiltzan emakumeak ikusaraztea justiziazkoa da, baina baita lidergo mota berriak eraikitzeko aukera eman ere.

 

10. Feminismoaren eta euskalgintzaren artean sinergiak eraiki daitezke.

 

Bidea elkarrekin egin behar badugu, elkar ezagutu behar ditugu helburuak, interesak, oztopoak, mugak, … Eta estrategiak partekatu bat non egiten duten aztertuz eta landuz.

Posted by: garaigoikoa.2015/03/16 09:00:5.876420 GMT+1
Tags: generoa soziologia feminismoa hizkuntza euskalgintza sl soziolinguistika | Permalink | Comments (0) | References (0)