Nafarroan euskaraz bizitzeko eskubidea

IRUÑEAN EUSKARAZ BIZI NAHI DUGU

Euskara Iruñeko eta Euskal Herriko berezko hizkuntza da eta bertan izan dezakeen garapenaren baitan bakarrik ziurta daiteke bere biziraupena. Euskarak etorkizuna behar duelako, bizia eta bizitzeko hizkuntza nahi dugulako, ezinbestekoa da euskararen garapena ziurtatzea.

Zorionez, nahiz eta Iruñean osoki euskaraz bizitzeko aukerarik egon ez, gaur egun euskaraz bizi den eta bizi nahi duen jendea asko gara,  maiatzaren 15ean agerian geratu zen bezala.  Horregatik, euskaraz bizitzeko baldintzak sortu nahi ditugu eta horretarako ari gara lanean euskalgintzan.

Norbanako eta eragile euskaldunok apustu argia egina dugu eta topatzen ditugun traben gainetik euskaraz bizitzeak ematen digun gozamenak aurrera egitea posible egin du urtetan. Bada, ibilbide horrek aurrera egiten jarraitzeko eta normaltasunez euskaraz ikastaroetan parte hartzeko, tramiteak egiteko, erosketak gauzatzeko, lan egiteko…, azken batean bizitzeko, hizkuntzarentzat esparruak garatu eta zabaldu nahi ditugu. 

Euskalgintzako eragileok, hainbat jendarte-eragilek zein herritar anonimo ugarik egindako lanari esker oparoa da euskarari emandako bultzada. Euskaldunon hizkuntza-eskubideak, ordea,  ez daude bermaturik eta alor honetan erantzukizun berezia dute administrazioek. Horrexegatik, interpelazio zuzena egin nahi diogu Iruñeko Udalari gutxien-gutxienik ildo konkretu hauetan neurri zehatzak hartu eta eskubideen urraketa konponbidean jar dezan.

1. Hizkuntza-paisaian euskarak dagokion tokia izatea.
2. Eskaintza kulturalean eta aisialdikoan euskarak dagokion tokia izatea.
3. Zerbitzuetan euskarak dagokion tokia izatea.

Honetara bildutako eragileok (AEK, Administrazioa Euskaraz Taldea, EHE, IKA eta Sortzen-Ikasbatuaz) nork bere esparruan euskararen berreskuratze eta normalizazioaren alde egiten dugu lan. Alabaina, guztiok helburu horiekin bat egiten dugulako, maila orokorreko ekinbidean beharrezkoa da guztion indarrak biltzea eta eragile moduan —Iruñeko euskalgintza— agertzea.

Euskararen geroa eta benetako normalizazioa lortzeko ezinbestekoa da guztion arteko lankidetza: erakunde instituzionalak, mota guztietako eragileak eta norbanakoak. Guzti-guztiak bide horretara gehitzera animatzen ditugu.

Iruñean abian jarriko den dinamika honetan lehen lan-ildoa hizkuntza-paisaiarena da. Dagoeneko Iruñeko paisaiaren diagnostikoa egin dugu eta datuak kezkagarriak izan dira: hizkuntza eskubideak urratzeaz gain, legea ere ez da betetzen. Baina ez hori bakarrik, indarrean dagoen legeak berak ez du euskararen normalizazioa bilatzen, itxurazko presentzia “orekatua” baizik. Eta itxurazkoa diogu, bi arrazoirengatik:

1. Ordenantzak bi hizkuntzak agertu behar direla dio (eta hau maiz ez da betetzen), baina ez du zehazten presentzia horrek nolakoa izan behar duen: honek euskararen agerpen anekdotikoa izatea bideratzen du.
2. Hizkuntza bat minorizatua denean, benetan normalizatzeko helburua badago, nagusia den hizkuntzak baino bultzada handiagoa behar du indartuko bada.

Kezkagarria ere, hizkuntza-paisaiak ahotsik gabe ozen hitz egiten duelako: kale izenen plakek, norabidezko seinaletikak, errotulazioak, kartelek eta hainbat elementuk osatzen dute eta herritarrongan duen eragina handia da, modu subliminalean mezu ugari transmititzen baititu. Hizkuntza-paisaiak nolako hirian bizi garen adierazten digu, hiri euskaldun edo erdaldunean; hizkuntza-paisaian tokiko hizkuntza agertzen ez denean, euskaldunok osatzen dugun komunitatea bere osoan estaltzen da; hizkuntza-paisaian euskara agertzeak edo ez bere prestigioa eta balio soziala zein den adierazten du. Euskarak hizkuntza-paisaian toki duina ez izatea are eta larriagoa da berau baztertzea erabaki duena administrazio publikoa bada, herritarren hizkuntza-eskubideak urratzen baitira. Administrazioek, gainera, gizartearendako erreferente eta aitzindari izan behar dute, gizarteari jokabide konkretu bat transmititzen ari baitzaizkio. Beraz, Iruñera etorrita, bere hizkuntza paisaian euskara gutxiestean Iruñeko Udala euskaldun komunitatearen gutxiestea transmititzen ari da, herritarren jokabidean eraginez.

Gauzak honela, eskaera hau egiten dugu:

1. Hizkuntza-paisaia erregulatzeko indarrean dagoen Euskararen Ordenantza zorrotz aplikatzea.
2. Udalaren ardurapeko hizkuntza-paisaian euskarak lehentasunezko tokia izan dezan, egungo ordenantzan egin beharreko aldaketak egitea.
3. Aldaketa horiek egiteko bidean Iruñeko Udala eta euskalgintza elkarrekin aritzea.

Eskaera hauek aurrera egin dezaten Iruñean euskaraz bizi nahi duen oro sinadura bilketan parte hartzera deitzen dugu. Horretarako aukera Iruñeko AEK eta IKAko euskaltegietan izanen du.

AEK, ADMINISTRAZIOAN EUSKARAZ TALDEA, EHE, IKA eta SORTZEN-IKASBATUAZ

El 15 de mayo miles de euskaltzales llenaron las calles de Iruñea para reivindicar el derecho a vivir en euskara. Salimos a la calle para pedir al Gobierno de Nafarroa que cambie su política lingüística y ponga en marcha políticas que garanticen los derechos lingüísticos y por lo tanto los derechos humanos. Salimos a reivindicar que el euskara debe ser oficial en toda Nafarroa, a decir que necesita un estatus apropiado para su normalización. El gobierno, por su parte sigue haciendo oídos sordos. No nos sorprende, ya lo esperábamos.

La solución, el cambio de políticas lingüísticas no va a venir porque el Gobierno de UPN oiga nuestra llamada, la llave está en manos de los ciudadanos y ciudadanas. Tenemos que dar a entender que queremos vivir en Euskara, siendo consecuentes con esa idea día y noche, le hacemos sitio al idioma en lo cotidiano, así hacemos a favor del Euskara, en nuestros espacios, con nuestra gente, en nuestro círculo cercano. Es ese el mensaje que queremos transmitir a la ciudadanía de Nafarroa: el futuro del Euskara está en nuestras manos y haciendo saber constantemente que queremos vivir en Euskara conseguiremos hacerle el sitio que merece a nuestra lengua. Para poder hablar en Euskara en cualquier sitio y en cualquier momento, es necesario que los que no la conocen aprendan la lengua, para que no se conviertan en una traba para los y las que queremos vivir en Euskara, en definitiva, para que no nos veamos obligados a hablar en castellano ó en francés.

El pasado mayo declaramos que íbamos a trabajar unidos, sumando esfuerzos y comunicamos que la manifestación del 15 de mayo iba a tener continuidad. Aquí estamos, otra vez unidos por la defensa de nuestros derechos. Con la misma idea, pero por un camino diferente.

Creemos que el papel de los adultos en la normalización del Euskara es muy importante. Nosotros y nosotras somos el ejemplo de las nuevas generaciones, somos nosotros los que con nuestro comportamiento podemos incidir en que las cosas sean de una u otra manera. Por eso es importante que los adultos aprendan Euskara. Los euskaltegis han preparado de cientos de profesores y profesoras para poder enseñar Euskara con calidad y efectividad, para demostrar que ser euskaldun es un objetivo al alcance de las manos. Ahora nos tocan los euskaltegis, puesto que este es el momento de los euskaltegis. Porque la garantía de los derechos lingüísticos también tiene que ver con nuestras decisiones queremos hacer un llamamiento a la ciudadanía para que acuda al euskaltegi y a que aprendan Euskara lo antes posible.

Tal y como hicimos con la manifestación, esta vez también hemos hecho un spot para animar a la gente. Queremos decirles que aprender Euskara no es bueno sólo pasa nosotros y nosotras, si aprendemos Euskara nos lo agradecerá, sobre todo la gente cercana. Aprende Euskara por ti, por los de tu alrededor. No hay nada mejor que sentirse parte de un viaje colectivo.

Por otra parte, no podemos dejar pasar la ocasión sin mencionar otro tema. Y es que aprender Euskara y en general la normalización del Euskara es un trabajo colectivo, donde todos y todas tenemos qué hacer.  En ese sentido, me gustaría hablar sobre las personas que están dispuestos a ayudar a aquellos y aquellas que están aprendiendo Euskara. Nos parece loable la aportación de los y las ‘mintzalagunak’ y quisiéramos animar a los euskaldunes a que ayuden a las personas que están aprendiendo Euskara, aportando en  ese proceso colectivo.

Estamos unidos y así seguiremos hasta conseguir que se  implanten políticas lingüísticas  que garanticen los derechos lingüísticos.

Aprende euskara, te lo agradecerán from Euskararen Kontseilua on Vimeo.

Maiatzaren 15ean Kontseiluaren eskutik milaka euskaltzale atera zen kalera Nafarroan euskaraz bizitzeko eskubidea dugula aldarrikatzera. Nafar Gobernuari indarrean duen hizkuntza-politika aldatu eta hizkuntza-eskubideak eta ondorioz, giza-eskubideak bermatzea ahalbidetuko duen beste politika bat abian jartzeko eskatzera atera ginen, euskarak Nafarroa osoan ofiziala izan behar duela esatera, normalizaziorako estatus egokia ezinbestekoa dela esatera atera ginen. Gobernuak bere aldetik, segitzen du entzungor egiten, segitzen du bere politika suntsitzailearekin. Ez gaitu ustekabean harrapatzen, espero genuen.

Irtenbidea, hizkuntza-politikaren aldaketa alegia, ez da etorriko UPNren Gobernuak gure deia entzun duelako, giltza herritarrok dugu. Euskaraz bizi nahi dugula adieraziz eta ideia horrekin gau eta egun kontsekuente izanez, egiten diogu lekua hizkuntzari gure egunerokotasunean, hor egiten da euskararen alde, gure espazioetan, gure jendearekin, gure ingurune hurbilean. Beraz, mezu hori igorri nahi diogu nafar gizarteari: Euskararen etorkizuna gure esku dago eta euskaraz bizi nahi dugula etengabe adieraziz egingo diogu gure hizkuntzari behar duen lekua. Euskaraz nonahi eta noiznahi egin ahal izateko ez dakitenek, ikasi beharra dute, euskaraz bizi nahi dugunontzat oztopo izan ez daitezen, gaztelaniaz edo frantsesez egitera behartu ez gaitzaten, alegia.

Maiatzean elkarrekin, indarrak batuz arituko ginela adierazi genuen eta maiatzaren 15eko manifestazioak segida izango zuela iragarri. Hemen gaude, berriro ere, bat eginda eskubideen aldeko defentsan. Ideia bera, baina bide desberdinekin.

Euskararen normalizazioaren bidean helduok dugun zeregina oso garrantzitsua dela uste dugu. Gu gara belaunaldi berrietarako eredua, gu gara gure portaerarekin gauzak modu batez edo bestez izan daitezen eragiten dutenak. Gure jardunak ez bakarrik gure belaunaldia, datozen belaunaldiak ere modelatzeko gaitasuna du. Horregatik guztiagatik da garrantzitsua helduek euskara ikastea. Euskaltegiek ehunka irakasle prestu eta prestatu dituzte euskara kalitatez eta eraginkortasunez erakusteko, euskalduna izatea oso helburu lorgarria dela frogatzeko. Orain, euskaltegia dagokigu, orain euskaltegien garaia da. Hizkuntza-eskubideen bermea gure erabakien baitakoa ere badelako dei egin nahi diegu herritarrei euskaltegietara joateko eta euskara lehenbailehen ikasteko.

Zeregin horrekin, manifestazioaren iragartze lanetan egin bezala, oraingoan ere, spot bat prestatu dugu jendea animatzeko. Jakinarazi nahi diegu euskara ikastea ez dela ona guretzat bakarrik, euskara ikasten badugu jende askok eskertuko digu, bereziki gure inguru hurbilekoek. Ikasi euskara zuregatik, zure ingurukoengatik. Bidaia kolektibo baten partaide sentitzea baino gauza handiagorik ez dago.

Bestalde, ezin dugu aukera pasatzen utzi beste gai bat aipatu gabe. Izan ere, euskara ikastea eta oro har, euskararen normalizazioa lan kolektiboa da, non den -denok dugun zeregin bat. Zentzu horretan, ikasten ari direnei laguntzeko prest dauden herritarrak aipatu nahiko genituzke hemen. Mintzalagunek egiten duten ekarpena txalogarria iruditzen zaigu eta euskaldunak animatu nahiko genituzke ikasten ari direnei laguntzeko, prozesuaren izaera kolektiboa denon artean elikatuz.

Bat eginda gaude, bat eginda segituko dugu aharik eta hizkuntza-eskubideen bermea ekarriko duen hizkuntza-politika berria indarrean jarri arte.

Los centros de AEK e IKA ya han abierto sus plazos de matriculación, que en el primer caso concluirán el próximo 30 de septiembre y en el segundo se prolongarán hasta el 2 de octubre. El pasado año, cerca de 2.000 personas (1.200 en AEK y unos 700 en IKA) optaron por estos euskaltegis para aprender euskera.

Los centros de AEK distribuidos por la mayor parte de la Comunidad Foral ofrecen cursos de diez y ocho horas semanales así como la posibilidad de aprender por uno mismo con el programa de autoaprendizaje. El coste de estas clases, todas basadas en el método comunicativo, asciende a 464 euros (el de menos horas) y 568 (el de diez horas semanales), mientras que el curso de autoaprendizaje es más caro, y cuesta 621 euros. El curso en estos centros comenzará el próximo 5 de octubre y concluirá el 17 de junio.

En los euskaltegis de IKA el nuevo curso comenzará el miércoles 7 de octubre y concluirá a mediados de junio. Estos centros ofertan una gran variedad de cursos aunque los más demandados son los de dos horas diarias (hay por las mañanas, tardes y noches, entre las 7 y las 22 horas). Localizados en Pamplona, Barañáin, Villava, Malerreka, Leitzaldea y Bortziriak, estos euskaltegis ofrecen cursos en distintos niveles y también uno especial de preparación para el EGA. Al igual que en AEK, el método que se utiliza es el comunicativo, es decir, hablar en euskera casi desde el primer día y también se da la posibilidad de que el alumno aprenda por su cuenta con el autoaprendizaje. El precio de los cursos de dos horas diarias asciende a 450 euros.

Unibertsitatean ere euskaraz bizi nahi dut from Euskararen Kontseilua on Vimeo.

Hemen bildutakook, Kontseilua, Sortzen-Ikasbatuaz, Ikastolen Elkartea, Ikasle Abertzaleak, LAB, ELA, STEE-EILAS erakundeen eta Unibertsitate-komunitateko hainbat irakasle, ikasle eta langileen ordezkaritza harturik, honako datu eta gogoeta hauek jakinarazi nahi dizkiogu iritzi publikoari, NUPeko euskarazko matrikulazioari dagokionez:

Lehenengo eta behin, esan nahi dugu, zorionez, euskaraz bizi nahi duen jendea gero eta gehiago dela. Goi-mailako ikasketak egitea ezinbestekoa da gaur egungo gazteen prestakuntzarako eta, ondorioz, haien bizimoduaren parte garrantzitsua da zeregin hori. Ildo horretatik, ikasketa horiek euskaraz burutzeko mota guztietako zailtasunak badaude ere, argi eta garbi ikusten dugu, euskaraz matrikulatzea bera, gure hizkuntzaren aldeko ekintza dela. Gaurko gazteek, euskara hautatuz irekitzen diote etorkizuna euskarari; beraz, euskaraz bizitzearen alde apustu egin dezaten dei egin nahi diegu.

Ez da komunikabideen aurrean agertzen garen lehenengo aldia, NUPeko euskarazko matrikulazioa bultzatzeko asmoz. Oraingoan ere, aurreko urteetan egindakoetan bultzatu gintuen datu esanguratsu bera azpimarratu nahi dugu, alegia, gero eta handiagoa dela unibertsitateko goi-mailako hezkuntzara iristen den ikasle elebidunen kopurua. 2005-06 ikasturteko matrikulazio datuek jada arrazoia eman ziguten, orduan matrikulatu ziren ikasle euskaldunen % 20ko muga gainditu eta % 21,5era iritsi baitzen. Kopuru hori mantendu egin da azken urteetan, 2008-2009 ikasturtean % 20,88 izanik. Errealitate honek aise gainditu du Unibertsitateak berak aurreikusten zuena. Ikasle euskaldunen kopuruak eta ehunekoak gora egin dute ia fakultate eta eskola guztietan.

Errealitate honen aurrean, egia da unibertsitateak zertxobait handitu duela bere euskarazko eskaintza, baina zoritxarrez, handitze honen oinarria ez da hizkuntza normalizaziorako benetako Plangintza. Batetik, bere garaian Errektoreak ezin izan zuen euskararako atxikia izendatu, proposatutako hautagai guztiek uko egin diotelako kargu horri. Atxikitza berezitik Errektoreordetzaren mendera pasatzean euskarak pisua eta garrantzia galdu zituen unibertsitatearen gobernuko organigramaren barruan. Bestetik,    2007an Euskararen Normalizaziorako Plana onartu zen, euskararen garapen jasangarrirako gutxieneko baldintzak betetzen ez dituen Plana. Plan horrek ez du ikasketa guztiak euskaraz eskaintzeko aukera jasotzen, ez eta helburu horretara iristeko estrategiarik markatzen ere. Edozein modutan, xehetasunetan sartu gabe, 2007-2009rako Plan horrek argi utzi du ikasle euskaldunen erantzun ona izan dela. Beste era batera esanda, euskarazko irakasgaiak eskaini diren tokian matrikulazioa izan da. Aurtengo ikasturtean, 720 ikasle matrikulatu dira euskarazko irakasgaietan.

720 ikasle horiek ezin dituzte beren ikasketak euskaraz burutu, irakasgairen bat besterik ez. Hala ere, NUPeko ikasleen % 9,94 dira, iaz matrikulatu ziren ikasle euskaldunen ehunekoa % 20,88 izan arren. Egoera honek ezinegona sortzen du ordezkatzen ditugun pertsona multzoetan, uste dugulako, gauzak honela, ez zaiela behar den moduan erantzuten mahaigainean dauden beharrei, eta ez dela gaia behar den seriotasunez garatzen. Horregatik eskatzen diogu errektoretza-taldeari gure ikasleen eskubideak berma ditzala eta, aldi berean, ikasle euskaldunak animatu nahi ditugu euskarazko eskaintza haintzat hartzera eta matrikula egitera.

Euskaraz bizitzeko unibertsitatean ere euskaraz! from Euskararen Kontseilua on Vimeo.

Sanz-en erantzuna from Euskararen Kontseilua on Vimeo.