Euskara eta Real Politik

Hamaika irakurketa egin dira Patxiren agerraldiaren harira. Nik entzun, irakurri ditudanak nahiko kritikoak izan dira idatzi horrekin. Euskalgintzako eragileen presentziaz ere askok jardun dute, batzuk ez dute ulertu, eta hitz gogor xamarrak ere entzun dira. Euskalgintzak daraman logika begiratuz, logikoa deritzot hauen bertaratzea. Beste kontu bat da edukazioaren logika honekin noiz arte jarraitu behar dugun. EHE-n ere jaso genuen gonbidapena, eta han egon ginen gu ere guztiei ongi-etorria ematen.
Testua irakurrita, hamaika kontu esan badaitezke ere, ni kontu orokor batekin gelditzen naiz. Euskaraz bizi nahi dugunoi begira baino, españoldun elebakarrei zuzendutako testua dela. Testua irakurrita badirudi español elebakarrak direla zapalduak, baina egunerokoan euskaraz bizi ezina pairatzen dugunok argi daukagu zein den arrotz, zein den zapaldua gure herrian.
Irakurketa horrek laburbiltzen du nere ustez testua. Egin daiteke irakurketa zehatzagoa, baina gaur egungo hizkuntza gatazka begiratzeko prisma aldatzen ez duen bitartean, nekez helduko da Patxiren mezua euskaldun hautesleen bihotzetara.
Nere irudikoz inteligentzia gutxiko testua aurkeztu dute, eta espabilatu beharko dute lehendakaritzarako bidea benetan egin nahi badute.

Euskaraz bizitzea ezinezkoa daukagula, gauza jakinekoa da. Baina azken egunetan pasa zaizkidanak kontatu nahi ditut ez sinestekoa delako.
Hamabost bat egun badira aita izan naizela, ba jaiotza horren bizipen ederren ondoan bada hamaika paper bete eta aurkeztu beharra... Gehiegi luzatu gabe ondoko ibilbidea egin eta ondorioak nozitu ditut:

1. Mendaroko ospitalean. Euskaraz egiteaz lotsatzen zen emaginarekin hasi, erizain euskaldun peto-petoak lehenengo hitza erderaz egiten, bete beharreko paper gehienak gaztelera hutsean, Ospitaleko agiri ofizialak gaztelera hutsean... eta guzti hau norbera etengabe euskaraz jardunda.
2. Ospitaletik, Erregistro Zibilera pasa nintzen ondoren. Aspalditik eskaera eginda geneukan umea euskaraz erregistratu nahi genuela esanaz, oraindik Eibarko epaitegitik ez dugu erantzunik jaso, eta beraz umea gazteleraz erregistratu behar izan dugu (beste aukera intsumitua izatea zen...). Noski bake epaitegikoarekin gazteleraz egin behar izan dugu.
3. Ondoren, anbulategira, txikiari alta eman asmoz Osakidetzan. Harrerakoak euskaraz egin dit, baina erizainari entregatu behar nizkion paper guztiak gaztelera hutsez eman zizkidan. Kexa eginagatik besterik ez zegoela esan eta aurrera.
4. Banoa ba hortik irten eta amatasun baja tramitatzera eta ZP-ren dirulaguntza jasotzeko paperak betetzea gizarte segurantzara. Eta hau izugarria izan zen, inork ez zekien euskaraz, papeleo guztiak gaztelera hutsean egin behar...

horrelako bizpahiru egun pasata, euskaraz bizi nahi izatea ze urrun daukagun konturatzen da bat. Gazteleradun elebakarrak omen dira hemen diskriminatuak, mesedez!!

Noiz jarriko da martxan zapalketa honekin bukatzeko politika administraziotik? Euskara 21 eztabaidak emango ote dio eskubide zapalketa honi soluziorik? Eta Patxiren proposamen berriak?

Frantziako Parlamentuan azken mende-erdian egindako saialdi kopurua omen. Eta orain zer? 54.a? Zer lortzeko? Onenean ere euskara frantsesaren menpeko izatera kondenatuko duen sasi-status bat? Edota beste ezezko borobil bat? Enegarren mesprezua euskaldunontzat?

Gure hizkuntzak ez dauka zertan beste baten menpeko izan. Gure bizitza euskaraz burutzeko, euskararentzat status egokia behar-beharrezkoa dugu. Euskara ofiziala, berezkoa, lehentasunezkoa eta ezagutu beharreko gisa azalduko duen statusa. Hori da bidea, gainontzean ezin izango da berreuskalduntze prozesurako beharrezko hizkuntza politikarik garatu.

Horren adibide gorena EEP dugu. Bertako presidente Brisson bera ere eztabaida posibleari "beha" omen dago, Frantziako Gobernuak agindutakoaren aurrean men egin besterik ez duela onartuz lasai antzean. Zer kristo da beraz EEP? Zertarako behar dugu euskaldunok EEP gisako erakunde bat? Dirulaguntzak kudeatzeko? Frantziak agindutakoa betetzera kondenatua dagoen erakunde batek salbaziora eramango ote du euskara?

Frantziako zein Espainiako Gobernuari begira egoteke, eraiki dezagun euskarak behar duen statusa lortzeko dinamika Euskal Herri osoan zehar, horretarako beharrezko aldaketa administratibo-juridikoak exijituz. Gaur egungo ukazioa gainditzeko, gure hizkuntza eta herriaren subirautzaren alde egin dezagun bada.

Berriako artikulua irakurgai.

Eskubideak aldarrikatzea garesti irtetzen zaigu euskaldunoi... baina espetxe zigor eta bestelako errepresioekin aldarrikapen horiek mugatu nahi dituzten arren kostako zaie beraien helburua lortzea.

Atzoko epaiketa horren adibide bat besterik ez da. Gatazka bete-betean bizi garela adierazten diguten gertakari handiak dauden honetan, horrelako ekintza txikiekin ere asko egin daiteke gaur egungo egoera gainditzeko.

Justizia Administrazioa euskaldundu!!

Eta orain zer?

Galdera horixe eginaz bukatu zuen orain dela bizpahiru urte Luis Maria Bandres EAJ-ko kideak iritzi artikulu bat. Bertan, traduttore traditore hitz jokoa baliatuz, epaitegietan, itzultzailerik gabe, euskaldunok epaiketa euskara hutsez burutu ahal izan beharko genukeela aipatzen zuen. Herriko berezko hizkuntzan ez diharduen justizia-sistema justua ez dela ere iradokitzen zuen idazki horretan. Idatzi honetan, istorio bat ere kontatzen du, gerra zibila hasi aurrexeagoan gertatua itxuraz, non euskaraz baizik ez zekien herritar bat epaitu zuten espainolez. Zinpekoek ere ez omen zekiten taxuz espainolez, eta herritarra aske uzteari “sí” esan beharrean, akusazio eskaerari erantzun zioten baiezkoarekin. Gertaera horren ondoren irakurketa aurki dezakegu artikuluaren bukaeran:

“Eta guzti hau zergatik gertatu zen? Epaiketan herriaren hizkuntza, hots, Patxik eta zinpekoek ezagutzen, erabiltzen eta hitz egiten zuten bertako hizkuntza, euskara, erabili ez zelako; hobeto esan, justizia saileko juezak, fiskalak eta gainontzekoek, euskara ez zekitenez, gai ez zirelako Euskadin justizia egiteko. Hau orain dela mende erdi bat baino pixka bat gehiago gertatutakoa da, eta orain zer?”

Ba orain ere euskaldunontzat ez dago justiziarik geure herrian. Horixe da euskaldunok egunerokoan gure herrian bizi duguna, justizia falta, norbere herrian arrotz bizi behar izatea. Aspaldi honetan gainera, eguneroko zigor horrekin nahikoa ez itxuraz, eta zigor gehitu bat ezarri nahi digute. Epaiketetan itzultzailerik gabe testifikatu nahi duena, edota epaiketa euskaraz burutzeko eskatu eta eskaerari horri muzin egin zaiola ikustean euskaldunon eskubideak epai-gelan aldarrikatu eta defendatzeagatik kartzela zigorrera kondenatzen hasi dira epaileak. Horrela gernikar bat sei hilabetetako kartzela zigorrera kondenatu zuten orain urtebete, eta datorren abenduaren 19an berriz, 12 herritar epaituko gaituzte Bilboko auzitegi probintzialean epai-gelan Euskal Herrian Euskaraz abestu eta ondorioz epaiketaren jardun “normala” oztopatu izana leporatuz. Bakoitzari 5na hilabetetako kartzela zigorra eskatzen digu epaileak.

Horixe da gaur eguneko errealitatea. Gerra zibilean eta frankismoan gordina zena, baina estatutu eta konstituzioak inondik inora aldatu ez duten errealitatea. Eta errealitateak gordina izaten jarraituko du, herri gisa dagozkigun eskubideen jabe ez garen bitartean. Euskal Herri euskalduna eraiki ahal izateko, euskarak menpeko hizkuntza izateari utzi behar dio ezinbestean, orduan bakarrik izango dugulako euskal herritarrok Euskal Herria berreuskalduntzeko beharrezkoak diren lege eta politikak abian jartzeko eskumena. Euskarak autodeterminazioa ezinbestekoa du. Hizkuntza eta kultura txikientzat mundua bera kaiola den garai hauetan, euskarak hegan egiteko espazioa behar du, espainiar zein frantziar legedi eta politikek ukatzen dioten askatasun espazioa.

Gainontzean euskaraz biziko den Euskal Herria lortzea ezinezkoa izango zaigu, adibide garbiena 25 urte eta gero, euskararen legeak utzi digun errealitatea bera izan daiteke. Espainol elebakarrei “pixka bat es mucho” esanaz dihardugu 25 urte eta gero. Ze aurreratu dugu bada urte guzti hauetan? Jakin daiteke zeintzuk diren “pixka bat es mucho” izeneko hizkuntza politikarekin lortu nahi diren helburuak? Ekimen sinpatikoak beharrezkoak dira, baina euskarak politika antipatikoak behar ditu ezinbestean. Gordina dirudien arren horrelaxe da, euskaraz ez dakitenei begirako politika antipatikoak soilik ekarriko duelako euskaldunok egunen batean euskaraz bizi ahal izatea geure lurrean. Gainontzean euskaraz ez dakitenentzat, euskaldunak bufoi eta euskara kontu exotiko besterik ez gara izango aurrerantzean ere.

Zorionez euskaldun asko gara oraindik euskara bere lurrean aske ikusteko lanari lotuak. Abenduaren 19an Bilbon epaitzen gaituzten bitartean, Madrilen 18/98an inputatutako lagunak epaia entzuten ariko dira. Hori da euskaldunon egunerokoa, batzutan pixka bat zigortzen zaituzte, eta beste batzutan asko. Urte asko daramatzagu era bateko edota besteko zapalkuntzak jasaten, baina gure hizkuntzak, gure herriak aurrera egin dezan, pixka bat zein asko ematen jarraitzeko prest gaude oraindik, bai horixe!!

Besarkada eta muxu handi bana Mendi, Olatz eta gainontzekoei, zuekin ikasitakoa baliatuz  jarraituko dugu aurrerantzean ere bide eginez.

Nik erantzun diot galderari, baina berriro irekita uzten dut inork heldu nahi badio.  Eta orain zer?

Azkenaldian HPS-ko arduradunen ahotik, euskararen inguruan batean eta bestean entzun eta ikusitakoen inguruan bi hitz...

Hutsuneak ba omen dira Jaurlaritzaren Hizkuntza Politikan, baina hutsune horien erabilpen maltzurra egiten omen dute batzuk, eta hori ez omen da zilegia. Baina, egia esateari zergatik deitzen zaio “erabilpen maltzurra”? Egoera desdramatizatzeko beharra omen dago, baina egoera dramatikoa baldin bada, zergatik ezkutatu behar dugu berau? Zer dago benetan zuen jardunaren atzean: EAE berreuskalduntzeko taktika, edota gaur egungo erdal inposizioa mantentzeko estrategia?

Honako galderak ere entzun ditugu, “ari al gara erkidegoan herri erakundeak, gizartea, neurriak hartzen euskararen erabilera gero eta handiago eta zabalagoa izan dadin?”. Erantzuna argia da: noski baietz!!. Baina ondoko galdera erantzun gabe gelditzen da: Noizko lortuko da gaur egungo hizkuntza politikarekin, zuek aldarrikatzen duzuen jendarte elebidun orekatu hori? (Jendarte elebidun orekatua= %100ak euskara eta gaztelania jakitea esan nahi du, ezta?).

Eta ondoko perlak ere entzun dira, "Zenbaitek egin ohi duen moduan euskara beti liskarrarekin, albiste negatiboekin, gorabeherekin lotzen badugu, ez diogu batere mesederik egiten. Hobe dugu erakargarritasunarekin, baliagarritasunarekin, gozamenarekin eta elkarbizitzarekin lotzea". Beti bezala euskaldunak ernegatuta egunerokoarekin eta erdaldunak gustura euskaldunak ze jatorrak diren esanaz. Gauza bat da erdaldunengana ze diskurtso helarazi behar den, eta bestea euskaldunoi euskaraz bizitzea nola bermatzen zaigun!! Euskaldunok bizi dugun egoeran, zer egin behar dugu ba? Egunerokoaren sumiso bihurtu ala? Ba, ez da pentsatu ere!  Eta horretarako albiste negatiboak kaleratu, liskarrak sortu eta kartzela zigorrak jasan behar baditugu ere tinko eutsiko diogu. Patxi, jakingo duzu EAEko epaitegietan euskaldunak kartzela zigorrak jasotzen hasi direla, hizkuntza eskubideen aldarrikapena egitearren, ezta? Hurrengo epaiketan epaileari euskaltegirako matrikula orria eman beharrean, gerturatu eta muxu handi bat emango diot zure partez, ados?

Bukatzeko esan, politika sinpatikoa egin behar dela, baina politika antipatikoa ere derrigorrezkoa izango dela euskararen egoera minorizatua gainditzeko. Gaurko egoera aldatu nahi badugu, eta euskaraz biziko den herria eraiki, neurri, ekimen ugari egiten jarraitu beharko dugu, baina euskarak gaur egun bizi duen menpeko status-a gainditu behar du ezinbestez. Horretarako bidea, Euskal Herriaren eta euskararen autodeterminazioa lortzean kokatu behar dugularik. Noski, baldin eta Euskal Herri euskalduna baldin bada helburu.

Barañainen burutu da gaur goizean aurtengo Nazio Eztabaida. Izan behar lukeenetik urruti bada ere, bide onean dela iruditzen zait. Urteko plan egokia onartu delakoan nago, eta are garrantzitsuago, aurrera begirakoan tresna honek eduki beharko lukeen garrantziaz ikusiriko konbentzimendua nabari zer bertaratuen artean.
Beti egongo da ondoko diskusioa: hura etorri da, beste hura ez... baina horri begiratzeari utzi eta euskal herrian eta nazio eraikuntzan sinisten dugunon artean ekin behar diogu sinismenez gure egitekoari.
Gaur goizekoa honela ageri da Berrian eta Garan.

Jardunaldi interesgarria benetan gaur Euskara Elkarteen Topaguneak antolatuta bizi izan duguna. Bertan esanak hemen jaso, irakurri, eztabaidatu ahalgo dira, baina hausnarketa dezente jarri dira mahai gainean gaurkoan. Emango digu bai zer pentsa gaur entzundako zenbait kontuk. Aztertuko ditugu poliki-poliki.

Eta bihar berriz, Nazio Eztabaida Barañainen. Artikulu bat idatzi dugu, eta gaurko Berrian azaldu da, beraz luzapenetan ibili gabe, bertan partehartzearen zergatiak jakin nahi dituenak artikulu hori irakurri besterik ez dauka.

Kontatuko ditugu bertan entzun eta eztabaidatuak,

Amets on,

11 urtetako borrokaren ostean, badirudi Gabiren epaiketa bukatzear dela. 11 urte, hamaika borroka egin dira epaiketa hau dela eta.

Atzo bertan "visto para sentencia" gelditu zen kasua, honela jaso dute kontua Berrian eta Garan (españolez).